Scrolltop arrow icon
Left arrow icon Kategorie
Close icon
Aktualności
Nauka angielskiego
Parenting
PL
PL flag icon
Mobile close icon
CTA background
Zarezerwuj najlepsze lekcje angielskiego dla Twojego dziecka
Darmowa lekcja próbna
Udostępnij
LinkedIn share icon
tata stosujący nagrody w wychowaniu dziecka
Novakid dla rodziców
Star icon
24.10.2023
Time icon 10 min
Comment icon 0 komentarze

Czy warto stosować kary i nagrody w wychowaniu dziecka? Zapytaliśmy rodziców o zdanie

Spis treści

Wychowanie dziecka to niełatwe zadanie, które wymaga od rodziców zarówno miłości, jak i dyscypliny. Nie jest łatwo dawać dziecku mnóstwo miłości i troski, a jednocześnie pilnować przestrzegania zasad i zdrowej relacji rodzic-dziecko. Zastanawiasz się, czy stosowanie kar i nagród jest efektywne w wychowaniu? Czy nagradzanie i karanie w wychowaniu powinno mieć miejsce? 

W tym artykule sprawdzimy, co na ten temat sądzą zarówno eksperci, jak i rodzice. Na podstawie ankiety przeprowadzonej wśród rodziców, zebraliśmy najciekawsze wnioski i wskazówki jak wzmacniać relację z dzieckiem i motywować do dobrego zachowania na podstawie tradycyjnego systemu kar i nagród. A może można inaczej? Zastanowimy się nad tym pod koniec tego artykułu. Koniecznie przeczytaj całość!

Nagrody i kary w procesie wychowania

System kar i nagród w wychowaniu ma głęboko zakorzenione podstawy w psychologii behawioralnej, która skupia się na zasadach warunkowania operantowego.

W tradycyjnych społeczeństwach, kary często miały formę fizyczną i były stosowane jako natychmiastowa reakcja na niepożądane zachowanie, podczas gdy nagrody miały charakter materialny i były używane jako zachęta do pożądanych działań. Jednak z biegiem czasu, ze wzrostem zrozumienia psychologii dziecka i wpływu wczesnego wychowania na dorosłe życie, wiele z tych praktyk zaczęło być krytykowane.

Obecnie coraz więcej ekspertów i rodziców kieruje się w stronę wychowania bez kar, zwłaszcza tych cielesnych, zwracając uwagę na inne formy dyscypliny, takie jak rozmowy, wyjaśnienia i negocjacje. Również nagrody ewoluują od form materialnych do bardziej abstrakcyjnych, takich jak pochwały czy czas spędzony razem. To świadczy o ewolucji w podejściu do wychowania, gdzie coraz więcej uwagi poświęca się zrozumieniu indywidualnych potrzeb dziecka i dąży się do wychowania opartego na współpracy i wzajemnym szacunku.

Czym jest system kar i nagród?

System kar i nagród to zestaw zachęt i konsekwencji stosowanych w celu kształtowania zachowań dziecka. Nagrody mogą być materialne (np. zabawki, słodycze) lub niematerialne (np. pochwały, komplementy, uwaga rodzica), podczas gdy kary często przybierają formę pozbawienia przywilejów czy też czasu na refleksję dziecka nad daną sytuacją w „kąciku”.

Kary i nagrody, a ich wpływ na rozwój małego dziecka

Stosowanie kar i nagród w wychowaniu ma zdecydowany wpływ na rozwój emocjonalny i społeczny małego dziecka. Wprowadzenie takiego systemu jest zwykle zalecane od momentu, gdy dziecko zaczyna rozumieć konsekwencje swojego zachowania, co zwykle ma miejsce w wieku przedszkolnym.

Nagrody mogą działać jako silne motywatory, pomagając dziecku zrozumieć, jakie zachowania są pożądane. Jednak warto pamiętać, że nadmierne nagradzanie może prowadzić do zależności od zewnętrznych bodźców i braku wewnętrznej motywacji.

Co do kar, ich wpływ jest bardziej złożony. Chociaż kary mogą przynieść krótkoterminowe rezultaty w formie posłuszeństwa, w dłuższej perspektywie mogą wpływać negatywnie na samoocenę dziecka i jego relacje z otoczeniem.

Jest to szczególnie ważne w okresie buntu dwulatka, kiedy to konflikty z rodzicami są na porządku dziennym. Nie wynikaj one ze złośliwości dziecka, a bardziej z potrzeby manifestacji własnego JA i rodzącej się autonomii dziecka.

W tym okresie, kary często wywołują opór i jeszcze większy bunt, podczas gdy pozytywne wzmocnienia i rozmowy mogą pomóc w nawigacji przez trudne emocje i zachowania. Dlatego też, zamiast skupiać się na karach, eksperci coraz częściej zalecają stosowanie pozytywnych metod wychowawczych.

Kara w wychowaniu dziecka. Czy warto stosować kary?

Warto zauważyć, że kara nie zawsze jest najskuteczniejszym narzędziem w wychowaniu. Chociaż może przynieść krótkoterminowe rezultaty w formie posłuszeństwa, w dłuższej perspektywie może zaszkodzić relacji z dzieckiem i jego samoocenie.

Badania psychologiczne pokazują, że kary często nie uczą dziecka, jakie zachowania są pożądane, ale raczej, jak unikać konsekwencji. W efekcie, dziecko może zacząć kryć swoje błędy i unikać odpowiedzialności. Dlatego też wielu ekspertów zaleca zastąpienie systemu kar bardziej pozytywnymi metodami, takimi jak rozmowy i negocjacje.

Co ciekawe, ankieta przeprowadzona wśród rodziców wykazała, że aż 68,7% z nich w ramach kary stosuje właśnie strategię rozmowy i wyjaśnienia konsekwencji. Natomiast 18,7% badanych rodziców stwierdziło, że nie stosuje wobec dziecka żadnego systemu kar. 

Nagrody dla dzieci za dobre zachowanie – czy warto je dawać?

Zastosowanie nagród w wychowaniu dziecka ma swoje plusy i minusy. Z jednej strony, nagrody mogą być skutecznym narzędziem do zachęcania pozytywnych zachowań i budowania pozytywnych nawyków. Na przykład, dziecko może być bardziej skłonne do sprzątania swojego pokoju, jeśli wie, że czeka na niego nagroda.

Jednak z drugiej strony, nadmierne nagradzanie może prowadzić do zależności od zewnętrznych bodźców i braku wewnętrznej motywacji. Dziecko może zacząć działać tylko wtedy, gdy otrzyma za to nagrodę, a nie z wewnętrznej chęci do działania. Dlatego warto jest stosować nagrody z umiarem i w kontekście szerszego systemu wychowawczego, który promuje samodyscyplinę i odpowiedzialność.

Rodzice dzieci zapytani w ankiecie o to, czy uważają, że nagrody są skutecznym narzędziem w motywowaniu dziecka do dobrej postawy w większości (65%) odpowiedzieli, że tak, ale tylko w pewnych sytuacjach. 

Jesteś rodzicem i chcesz podzielić się swoim doświadczeniem?
Skontaktuj się i opowiedz nam swoją historię.

Kiedy wprowadzić system kar i nagród?

System kar i nagród można wprowadzać, gdy dziecko osiągnie wiek, w którym zaczyna rozumieć konsekwencje swojego zachowania oraz zasady rządzące daną społecznością, co zwykle ma miejsce w wieku przedszkolnym.

Ważne jest jednak, aby ten system był wprowadzany z umiarem i w kontekście szeroko pojętego wychowania, które uwzględnia również inne formy wpływu na zachowanie dziecka, takie jak rozmowy, wyjaśnienia i modelowanie zachowań.

Skuteczność nagród i kar

Eksperci podkreślają, że stosowanie kar, zwłaszcza tych cielesnych, jest mało efektywne i może prowadzić do negatywnych konsekwencji emocjonalnych. Zamiast tego, zalecają oni skupienie się na pozytywnych metodach wzmocnienia i budowaniu wewnętrznej motywacji dziecka.

W kontekście długoterminowym, zarówno nadmierne stosowanie nagród, jak i kar może prowadzić do uzewnętrzniania motywacji, co oznacza, że dziecko działa pod wpływem zewnętrznych bodźców, a nie z wewnętrznej chęci do działania.

Dlatego wielu psychologów zaleca bardziej zrównoważone podejście, które uwzględnia indywidualne potrzeby i charakter dziecka, oraz skupia się na budowaniu wewnętrznej motywacji i kompetencji społeczno-emocjonalnych.

Jakie mogą być nagrody i kary? Przykładowy zdrowy system nagród i kar

Nagrody dla Dzieci:

  • Czas Razem: Spędzenie wspólnego czasu na ulubionej aktywności dziecka.
  • Pochwały i uznanie: Werbalne wyrażenie uznania i docenienie wysiłków dziecka.
  • Ulubiony posiłek: Przygotowanie lub zakup ulubionego jedzenia dziecka.
  • Dodatkowy czas na zabawę: Pozwolenie na dodatkowy czas spędzony na zabawie czy grze.
  • Wybór filmu na wieczór: Pozwolenie na wybór filmu do wspólnego oglądania.
  • Wspólna wizyta w ulubionym miejscu: Wyjście do zoo, parku rozrywki czy na basen.

A co na temat nagród sądzą rodzice dzieci, którzy wzięli udział w ankiecie? Najwięcej z nich opowiedziało się za nagrodą w postaci pozytywnego wzmocnienia słowem uznania (39,5%), a kolejne na liście odpowiedzi były drobne prezenty lub upominki (27,4%) i więcej czasu spędzanego razem (28,8%). Tylko 3,7% rodziców odpowiedziało, że nie stosuje nagród wcale. 

Kary dla dzieci:

  1. Ograniczenie czasu na zabawę: Skrócenie czasu na ulubione aktywności.
  2. Wyłączenie elektroniki: Ograniczenie dostępu do komputera, tabletu czy konsoli, jeżeli te urządzenia za bardzo odciągają dziecko od nauki i utrudniaja skupienie się.

Zapytaliśmy też rodziców, czy w procesie wychowawczym napotkali trudności w stosowaniu odpowiednich kar lub nagród. Okazuje się, że 40,8% rodziców takich trudności nie doświadczyło wcale, a 33,1% napotkało je w pewnym stopniu, na poziomie odpowiedzialności za wybór odpowiedniej kary lub nagrody. Co ciekawe, 20,1% rodziców przyznało, że miewa trudności z konsekwentnym stosowaniem kary u dzieci. 

Przykładowy zdrowy system nagród i kar:

  1. Jasne zasady: Ustal i wyraźnie skomunikuj oczekiwania i zasady w domu.
  2. Konsekwencja: Bądź konsekwentny w stosowaniu nagród i kar, ale też elastyczny w zależności od sytuacji.
  3. Poznawanie preferencji: Zorientuj się, co naprawdę motywuje Twoje dziecko i dostosuj nagrody do jego indywidualnych potrzeb.
  4. Nie karaj za błędy: Unikaj karania za błędy i niepowodzenia, które są naturalną częścią procesu uczenia się.

Dialog i wyjaśnienie: Zamiast automatycznego karania, prowadź dialog i staraj się wyjaśnić, dlaczego pewne zachowania są nieakceptowalne.

Czy wychowanie bez kar i nagród jest możliwe?

Wielu rodziców na wyboistej ścieżce wychowania dziecka zadaje sobie pytanie: Czy nagrody i kary w wychowaniu są konieczne? Odpowiadamy: Nie! Czy można inaczej? Oczywiście, że tak! Warto jednak pamiętać o kilku aspektach, które wiążą się z wychowaniem dziecka bez systemu nagród i kar.

  1. Proces wychowawczy jest bardziej długotrwały, ponieważ brak jest elementu szybkiej gratyfikacji, która w przypadku nagród działałaby natychmiastowo na dziecko.
  2. Wzmacnia więź między dzieckiem a dorosłym (rodzicem czy nauczycielem), gdyż problemy są rozstrzygane w sposób empatyczny, skupiony na indywidualnych potrzebach dziecka.
  3. Umożliwia dziecku rozwijanie poczucia własnej wartości niezależnie od jego zachowań; nawet jeśli popełni błąd, otrzyma wsparcie w zrozumieniu sytuacji, a nie poczucie rozczarowania ze strony dorosłego.
  4. Taka strategia daje dziecku pewność, że jest zrozumiane i akceptowane przez dorosłego, niezależnie od okoliczności.
  5. Wychowanie bez kar na dłuższą metę zmniejsza agresję w grupie i prowadzi do konstruktywnego rozwiązywania konfliktów, ponieważ dzieci uczą się adekwatnej ekspresji emocjonalnej.
  6. Rezultaty uzyskane przez dialog, dawanie wzorca do naśladowania i uczenie nowych strategii radzenia sobie są trwałe i wynikają z głębokiego zrozumienia przez dziecko oczekiwań dorosłych. Ta wewnętrzna motywacja towarzyszy dziecku w różnych sytuacjach, również tych, w których jest ono poza zasięgiem wzroku dorosłych.

Jak zatem wychowywać dziecko bez kar i nagród? 

  • Komunikacja i dialog: Rozmawiaj z dzieckiem na temat jego zachowań i emocji. Postaraj się zrozumieć, co dziecko czuje i myśli, zamiast od razu reagować karą czy nagrodą.
  • Modelowanie zachowań: Bądź dla dziecka wzorem do naśladowania. Jeżeli sami będziemy postępować zgodnie z wartościami, które chcemy przekazać, dziecko również będzie je adoptować.
  • Wyjaśnianie konsekwencji: Zamiast stosować kary, wyjaśnij dziecku, jakie mogą być konsekwencje jego działania. Pomaga to w zrozumieniu, dlaczego pewne zachowania są nieakceptowane.
  • Zachęcanie do samodzielności: Pozwól dziecku na podejmowanie własnych decyzji w bezpiecznych dla niego sytuacjach, co rozwija jego zdolności do samodzielnej oceny i wyboru.
  • Ustalanie granic: Zamiast kar, ustal z dzieckiem jasne i konsekwentne granice. Daj mu znać, czego oczekujesz, ale pozostaw miejsce na dialog i negocjacje.
  • Poszukiwanie alternatyw: Zamiast nagradzać, poszukaj alternatywnych sposobów pochwalenia dziecka, takich jak werbalne wyrazy uznania czy spędzanie razem czasu.
  • Empatia i zrozumienie: W trudnych sytuacjach, zamiast karać, postaraj się zrozumieć dziecko i razem znaleźć rozwiązanie problemu.
  • Uczucie bezwarunkowości: Daj dziecku znać, że jest kochane i akceptowane bezwarunkowo, niezależnie od jego zachowań.
  • Rozwój wewnętrznej motywacji: Zamiast zewnętrznych nagród, skup się na budowaniu wewnętrznej motywacji przez pochwały, uznania i wsparcie.
  • Przykłady i opowieści: Używaj przykładów czy opowieści, które mogą pomóc dziecku zrozumieć konsekwencje różnych zachowań, bez potrzeby stosowania kar czy nagród.

Wdrożenie tych zasad może wymagać czasu i cierpliwości, ale podejście wychowawcze pozbawione kar i nagród, oparte na wzajemny dialogu, szacunku i zrozumieniu może znacząco wpłynąć na pozytywny rozwój dziecka. Trzymamy kciuki za rodziców i mamy nadzieję, że ten artykuł pomógł Wam lepiej zrozumieć jak skutecznie motywować dziecko do dobrego zachowania i jak postępować wobec dziecka w świetle popularnych w wychowaniu nagród i kar. 

Czy ten artykuł był pomocny? 

5/5

Zostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Wybór redakcji
Gramatyka
Słownictwo
Edukacja dziecka
Może Ci się spodobać
Novakid dla rodziców
Wybierz język
Down arrow icon
Russia Global English Czech Republic Italy Portugal Brazil Romania Japan South Korea Spain Chile Argentina Slovakia Turkey Poland Israel Greece Malaysia Indonesia Hungary France Germany Global العربية Norway India India-en Netherlands Sweden Denmark Finland
Cookie icon
Używamy plików cookie, aby poprawić komfort korzystania z naszej witryny. Korzystając z naszej strony internetowej wyrażasz zgodę na zapisywanie plików cookies w Twojej przeglądarce.